10' διάβασμα
Τα αρχεία Επστάιν αποκαλύπτουν το βάθος της ηθικής σήψης του κόσμου της Τέχνης και αποδεικνύουν πως οι παροικούντες την καλλιτεχνική κοινότητα δεν υπολήπτονται καθόλου τα έργα της πολιτιστικής δημιουργίας, παρά τα χρησιμοποιούν, πέρα από επενδυτική επιλογή, σαν δηλωτικά καλαισθησίας αλλά και εύρωστης οικονομικής κατάστασης. Έχουν μετατρέψει δηλαδή γκαλερί και μουσεία σε οιονεί ακριβά καταστήματα δώρων και ως εκ τούτου δημιουργούνται και τα αντίστοιχης αισθητικής, θεματολογικής βαρύτητας και πνευματικής πληρότητας έργα.
Γνωρίζαμε όλα όσα οφείλαμε να γνωρίζουμε για τον κόσμο της τέχνης πριν από τη δημοσίευση των αρχείων Επστάιν. Πριν από την εμφάνιση των φρικτών κατηγοριών εναντίον του μέλους του διοικητικού συμβουλίου του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης Λίον Μπλακ ή της φιλικής υποστήριξης του Επστάιν από τον πρόεδρο της Σχολής Εικαστικών Τεχνών Ντέιβιντ Α. Ρος, γνωρίζαμε για τις στενές σχέσεις μεταξύ των επικεφαλής των ιδρυμάτων και των χορηγών και μελών του διοικητικού συμβουλίου. Τις ανταλλαγές χρημάτων, δωρεών ή χάρες που τους συνδέουν.
Τι κάνουμε λοιπόν γι' αυτό; Σε ένα άρθρο του, ο αρχισυντάκτης του περιοδικού Hyperallergic Χραγκ Βαρτανιάν, θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: Πώς «στεγανοποιούμε» τους επικεφαλής των τεχνών να απορρίπτουν τη χρηματοδότηση από διεφθαρμένα άτομα;
«Η κουλτούρα που εκπροσωπεί ο Τζέφρι Επστάιν είναι βαθιά ριζωμένη στις δομές εξουσίας του καλλιτεχνικού κατεστημένου, οι οποίες επιβάλλονται σε όλους μας, δημιουργώντας δυναμικές που μας εκμεταλλεύονται, μας εξευτελίζουν και μας μετατρέπουν όλους σε κυνικούς», γράφει ο Βαρτανιάν. Ζητά από όλους που ανήκουν στον κόσμο της τέχνης να ανατρέξουν στο θεμελιώδες ερώτημα: Για ποιον δημιουργούμε τέχνη; Τι είμαστε διατεθειμένοι να θυσιάσουμε;
Ζούμε σε έναν κόσμο όπου — μιλώντας για κακούς δισεκατομμυριούχους — η Washington Post, ιδιοκτησίας του Τζεφ Μπέζος, μόλις απέλυσε 300 άτομα, συμπεριλαμβανομένου του βραβευμένου με Πούλιτζερ κριτικού τέχνης Σεμπάστιαν Σμι. Αλλά το άρθρο του Βαρτανιάν απορρίπτει το πεσιμισμό — την παλιά και ηττοπαθή ρήση ότι το σύστημα ήταν πάντα έτσι και επομένως θα παραμείνει για πάντα έτσι. Η δημοκρατία πεθαίνει στο σκοτάδι, όπως λέει και το σλόγκαν μιας κάποτε σεβαστής εφημερίδας. Ας πορευτούμε προς το φως.
Ο καταδικασμένος για σεξουαλικά αδικήματα Τζέφρι Επστάιν, ο οποίος αυτοκτόνησε το 2019 ενώ βρισκόταν στη φυλακή αντιμετωπίζοντας πρόσθετες κατηγορίες σχετικά με φερόμενη σωματεμπορία στη Νέα Υόρκη και τη Φλόριντα, καλλιέργησε ένα εκτεταμένο δίκτυο ισχυρών και επιδραστικών επαφών σε ένα ευρύ φάσμα τομέων—με την τέχνη να είναι πολύ ψηλά στη λίστα. Εκτός από τις συναλλαγές του στους τομείς των χρηματοοικονομικών, της επιστήμης και της τεχνολογίας, ο φημισμένος δισεκατομμυριούχος ασχολήθηκε με καλλιτεχνικούς θεσμούς, συλλέκτες και πολιτιστικές εταιρείες που τώρα αναθεωρούν τις σχέσεις τους με ένα πρόσωπο του οποίου το παρελθόν εξετάζεται εξονυχιστικά.
Ενώ οι θεωρίες συνωμοσίας που σχετίζονται με τα εγκλήματα του Επστάιν πολλαπλασιάζονται, το ίδιο συμβαίνει και με τις τρελές θεωρίες γύρω από τα έργα τέχνης που ανήκουν προσωπικά στον ίδιο. Κανένα έργο τέχνης δεν έχει τραβήξει περισσότερο την προσοχή από έναν πίνακα της Πετρίνα Ράιαν-Κλάιντ που απεικονίζει έναν χαμογελαστό Μπιλ Κλίντον να φοράει φόρεμα και ψηλοτάκουνα. Με τίτλο «Αναλύοντας τον Μπιλ», ο πίνακας ήταν «απλώς ένα ανόητο σχολικό έργο τέχνης που υποτίθεται ότι θα έδειχνε, εικονογραφικά, τα μηνύματα με τα οποία βομβαρδιζόμαστε σχετικά με αυτούς τους προέδρους», δήλωσε η Ράιαν-Κλάιντ στο Artnet News. Σε ένα email του 2012 που αποδεσμεύθηκε το 2026, ο Επστάιν έδωσε εντολή στον ανώνυμο παραλήπτη του να κρεμάσει το έργο σε περίοπτη θέση, «έτσι ώστε όσοι περνάνε από εκεί να χαμογελάνε».
 |
Πετρίνα Ράιαν Κλάιντ
'αναλύοντας τον Μπιλ' |
Στην έπαυλή του στη Νέα Υόρκη, ο Επστάιν παρουσίασε επίσης ένα γλυπτό μιας γυναίκας που φαίνεται να κατεβαίνει ένα σχοινί. Σε ένα δοκίμιο του Artnet, ο κριτικός Μπεν Ντέιβις ταυτοποίησε τον γλύπτη ως τον Αρνό Κάσπερ, ο οποίος εκθέτει ένα παρόμοιο έργο στον ιστότοπό του με τίτλο 'Regard sur le monde' (2019). Αλλά αυτό το έργο δεν έχει το πέπλο και το λευκό φόρεμα που έχει το γλυπτό του Επστάιν.
 |
Ένα γλυπτό μιας νύφης που κρέμεται από ένα σχοινί
κρεμόταν στο κεντρικό αίθριο της έπαυλης του Τζέφρι Επστάιν
|
 |
Αρνό Κάσπερ
'Regard sur le monde' |
Ο Ντέιβις χαρακτήρισε τη συλλογή του Επστάιν «άθλια», ένα επίθετο που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει κάποιος για να περιγράψει πολλά από τα αποκτήματά του, τα περισσότερα από τα οποία δεν είναι έργα ιδιαίτερα διάσημων καλλιτεχνών. Τα έργα τέχνης που κατείχε ο Επστάιν κάλυπταν όλο το φάσμα, από τα προκλητικά — στο σπίτι του υπήρχε ένας μεγάλος πίνακας του Χόρχε Αλβάρεζ με τίτλο Coming of Age Ceremony (1995), που απεικονίζει ένα νεαρό αγόρι με στύση — έως πιο κόσμια, με ένα μη σφραγισμένο έγγραφο που περιείχε μια αναλυτική λίστα με συλλογή αντικειμένων που ο Epstein προφανώς κατείχε. Όλα άξιζαν πολύ κάτω από 1 εκατομμύριο δολάρια.
 |
Χόρχε Αλβάρεζ
'τελετή ενηλικίωσης' |
Τα μυστήρια της συλλογής του Επστάιν επανεμφανίζονται κάθε φορά που δημοσιεύεται μια νέα ομάδα αρχείων. Το 2025, όταν δημοσιοποιήθηκαν φωτογραφίες από το σπίτι του στις Παρθένες Νήσους, οι θεατές θαύμαζαν τις εικόνες από παράξενες μάσκες κρεμασμένες από τους τοίχους του. Εν τω μεταξύ, η εφημερίδα Brussels Times διεξήγαγε έρευνα για ένα γλυπτό ενός τοξότη κοντά στην πισίνα του σπιτιού και διαπίστωσε ότι ήταν αντίγραφο ενός έργου του Βέλγου μοντερνιστή Άρθουρ Ντυπάγκ, και όχι το αυθεντικό έργο.
Ωστόσο, είναι σαφές ότι ο Επστάιν ενδιαφερόταν για την τέχνη περισσότερο από ό,τι φαινόταν. Φωτογραφίες από αρχεία που δόθηκαν στο κοινό δείχνουν ότι το σπίτι του ήταν γεμάτο με τόμους τέχνης, συμπεριλαμβανομένου του καταλόγου για το «Picasso Sculpture», την μεγάλη εκθεσιακή επιτυχία του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης που παρουσίαζε ένα έργο τέχνης στην αγορά του οποίου έπαιξε ρόλο βοηθώντας τον συλλέκτη Λεόν Μπλακ. Επίσης, ενημερωνόταν για τις εξελίξεις από τον κόσμο της τέχνης. Ένα email που βρέθηκε σε αρχεία που δημοσιοποιήθηκαν το 2026 έδειξε ότι η Σουν-Γι Πρεβέν, σύζυγος του Γούντι Άλεν, έστειλε στον Επστάιν ένα άρθρο των New York Times σχετικά με αγωγή παραβίασης πνευματικών δικαιωμάτων εναντίον του Τζεφ Κουνς, τον οποίο ο Επστάιν γνώρισε το 2013.
Παρακάτω, μια σύντομη αναφορά για όσα έχουμε μάθει μέχρι τώρα σχετικά με τους δεσμούς του Επστάιν με τον κόσμο της τέχνης.
%20via%20Getty%20Images.webp)
- Ρόναλντ Λόντερ, συλλέκτης
Το όνομα του Ρόναλντ Λόντερ εμφανίστηκε περισσότερες από 900 φορές σε μια σειρά αρχείων σχετικά με τον Επστάιν που δημοσιεύθηκαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης τον Ιανουάριο του 2026, υποδηλώνοντας ότι ένας από τους κορυφαίους συλλέκτες τέχνης των ΗΠΑ συνάντησε τον Επστάιν σε περισσότερες από μία περιπτώσεις.
Ο Έπσταϊν φαίνεται να είχε τουλάχιστον ενημερωθεί για συναλλαγές έργων τέχνης που αφορούσαν τον Λόντερ, τον πρώην πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης και κληρονόμο της εταιρείας Εστέ Λόντερ. Στον Επστάιν διαβιβάστηκε ένα έγγραφο που αφορούσε μια συμφωνία για την κοινή ιδιοκτησία ενός έργου τέχνης του Κερτ Σβίτερς, το οποίο ο Λόντερ αγόρασε με τον Λέον Μπλακ, του οποίου το όνομα εμφανίζεται επίσης επανειλημμένα στα αρχεία του Επστάιν. Ο Επστάιν φαίνεται επίσης να έχει προσφέρει αυτό που ένας βοηθός αποκάλεσε «καθοδήγηση» στον Λόντερ, ζητώντας σε κάποιο σημείο να δει φορολογικές δηλώσεις δύο ετών, καθώς και τη διαθήκη του Λόντερ.
- Ντέιβιντ Α. Ρος, πρώην πρόεδρος του SVA (School of Visual Arts)
Ο Ντέιβιντ Α. Ρος εμφανίζεται πολλές φορές στη σειρά των αρχείων που δημοσίευσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης τον Ιανουάριο του 2026. Με βάση την αλληλογραφία σε αυτά τα έγγραφα, ο Επστάιν και ο Ρος φαίνεται να είχαν στενή σχέση. Το 2015, ο Ρος έγραψε στον Επστάιν: «Είναι θλιβερό να βλέπω πώς σε σέρνουν για άλλη μια φορά στη λάσπη. Είμαι ακόμα περήφανος που σε αποκαλώ φίλο».
Όταν κυκλοφόρησε η είδηση για τις εμφανίσεις του Ρος στα αρχεία του Επστάιν, το SVA δήλωσε αμέσως ότι ο Ρος είχε παραιτηθεί. Ο Ρος δεν έχει σχολιάσει τα email του προς τον Επστάιν.
- Zακ Λανγκ, πρώην υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας,
Ένα σύνολο αρχείων που δημοσίευσε το Υπουργείο Δικαιοσύνης το 2026 αποκάλυψε ότι ο Επστάιν και ο Zακ Λανγκ, ο οποίος υπηρέτησε δύο θητείες ως υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας, είχαν αλληλογραφήσει για μια σειρά θεμάτων, συμπεριλαμβανομένης της πιθανής πώλησης ενός ακινήτου στο Μαρόκο. Ο Λανγκ, ο οποίος είναι επί του παρόντος πρόεδρος του Ινστιτούτου Αραβικού Κόσμου στο Παρίσι, επιβεβαίωσε στην Le Monde ότι είχε συναντήσει τον Επστάιν για πρώτη φορά πριν από 15 χρόνια.
«Όταν δημιουργώ μια φιλική σχέση με κάποιον, συνήθως δεν τον ρωτάω για το ποινικό του μητρώο», είπε ο Λανγκ. «Εμπιστεύομαι τους ανθρώπους. Απολαμβάνω τις τυχαίες συναντήσεις της καθημερινής ζωής. Έτσι συνεχίζει να ξετυλίγεται η ζωή μου. Ήμουν εντελώς σοκαρισμένος όταν ανακάλυψα τα εγκλήματα που είχε διαπράξει».
Η κόρη του Λανγκ, Καρολίν, εμφανίζεται επίσης στα αρχεία. Είχε ιδρύσει μια εταιρεία με τον Επστάιν που ονομάζεται Prytanee LLC το 2016. Μόλις έμαθε για τα σεξουαλικά εγκλήματα του Επστάιν, όπως δήλωσε στο Agence France-Presse, έφυγε από αυτήν την εταιρεία. Περιέγραψε τον Επστάιν ως έναν «καλλιεργημένο άνθρωπο, παθιασμένο με τη σύγχρονη τέχνη» και είπε ότι ο Επστάιν «είπε σε εμένα και στον πατέρα μου ότι ήθελε να επενδύσει σε νέους Γάλλους και διεθνείς καλλιτέχνες, για να τους βοηθήσει. Μου προσφέρθηκε να δημιουργήσει ένα ταμείο και εγώ είπα ναι. Δεν ασχολήθηκα με τίποτα. Ήταν οι δικηγόροι του Τζέφρι Επστάιν που έκαναν τα πάντα, όσον αφορά την επεξεργασία».
- Λίον Μπλακ, συλλέκτης
Οι δεσμοί του Επστάιν με τον Λίον Μπλακ άρχισαν να προκαλούν αντιπαραθέσεις το 2019, όταν αναφέρθηκε ότι ο Επστάιν παρέμεινε διευθυντής του Ιδρύματος Λίον Μπλακ - ενός φιλανθρωπικού οργανισμού με επικεφαλής τον Μπλακ, έναν επί μακρόν συλλέκτη που συγκαταλέγεται στους 200 κορυφαίους συλλέκτες - χρόνια αφότου η αμφιλεγόμενη συμφωνία παραδοχής του τον οδήγησε στη φυλακή το 2008. Λίγο αργότερα, ο οργανισμός δήλωσε ότι ο Επστάιν είχε παραιτηθεί από τη θέση του το 2007 κατόπιν αιτήματος της οικογένειας και παρέμεινε καταχωρημένος στα έγγραφα «λόγω σφάλματος καταγραφής» που διορθώθηκε μόλις ανακαλύφθηκε.
Αρχικά, ο Μπλακ προσπάθησε να αποστασιοποιηθεί από τον Επστάιν, γράφοντας στους υπαλλήλους του στην εταιρεία ιδιωτικών κεφαλαίων Apollo Global Management ότι η εταιρεία του «δεν είχε κάνει ποτέ καμία συναλλαγή με τον κ. Επστάιν σε καμία χρονική στιγμή», σε ένα εσωτερικό υπόμνημα που αναφέρθηκε από τους New York Times. Στη συνέχεια, εν μέσω αυξανόμενου ελέγχου, δημοσιεύματα των μέσων ενημέρωσης έδειξαν ότι ο Επστάιν παρείχε οικονομικές συμβουλές στον Μπλακ ενώ ήταν Διευθύνων Σύμβουλος της Apollo. Το 2021, μια έρευνα διαπίστωσε ότι ο Μπλακ πλήρωσε στον Επστάιν 158 εκατομμύρια δολάρια μεταξύ 2012 και 2017. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας ώθησαν τον Μπλακ να παραιτηθεί από την Apollo. Ο Μπλακ επίσης εγκατέλειψε τη θέση του ως πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης εκείνο το έτος εν μέσω διαμαρτυριών καλλιτεχνών, αν και από το 2026 παραμένει επίτροπος.
Έρευνα του 2021 δεν βρήκε κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι ο Μπλακ εμπλέκεται στα σεξουαλικά εγκλήματα του Επστάιν.
Μεταξύ 2025 και 2026, καθώς τα αρχεία του Επστάιν δημοσιεύθηκαν από το Υπουργείο Δικαιοσύνης στο πλαίσιο μιας ευρύτερης έρευνας, έφτασαν στο κοινό περαιτέρω στοιχεία για τους δεσμούς του με τον Μπλακ.
- Στιβ Τις, συλλέκτης
Μια δημοσίευση αρχείων που σχετίζονται με τον Επστάιν το 2026 από το Υπουργείο Δικαιοσύνης αποκάλυψε διάφορες ανταλλαγές με τον Στιβ Τις, τον ιδιοκτήτη των New York Giants και έναν από τους κορυφαίους συλλέκτες έργων τέχνης των ΗΠΑ, μεταξύ 2016 και 2024. Ο Τις, αλληλογραφούσε με τον Επστάιν για αρκετές γυναίκες, συζητώντας την εθνικότητα και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς τους.
«Είχαμε μια σύντομη σχέση όπου ανταλλάξαμε email για ενήλικες γυναίκες και, επιπλέον, συζητήσαμε για ταινίες, φιλανθρωπία και επενδύσεις. «Δεν αποδέχτηκα καμία από τις προσκλήσεις του και ποτέ δεν πήγα στο νησί του», δήλωσε ο Τις σε μια δήλωση του 2026, αναφερόμενος στο ιδιωτικό νησί της Καραϊβικής που κατείχε ο Επστάιν. «Όπως όλοι γνωρίζουμε τώρα, ήταν ένας απαίσιος άνθρωπος και κάποιος με τον οποίο λυπάμαι βαθιά που συνδέθηκα.»
- Τζεφ Κουνς, εικαστικός
Ενώ οι άμεσες επικοινωνίες του Επστάιν με καλλιτέχνες φαίνεται να ήταν περιορισμένες, επικοινωνούσε μέσω email με έναν αστέρα της τέχνης: τον Τζεφ Κουνς. Η Wall Street Journal αποκάλυψε το 2023 ότι ο Επστάιν είχε επιδιώξει μια συνάντηση με τον Κουνς. Έγγραφα που αποκαλύφθηκαν το 2026 αποκάλυψαν ότι ο Επστάιν προσπάθησε όντως να επισκεφτεί το στούντιο του Κουνς με τον σκηνοθέτη Γούντι Άλεν. Ένα email του 2013 δείχνει επίσης ότι ο Κουνς αλληλογραφούσε απευθείας με τον βοηθό του Επστάιν, με τον καλλιτέχνη να του γράφει λέγοντας ότι θα παρευρισκόταν σε ένα δείπνο που διοργάνωνε ο Επστάιν. Σε δήλωσή του στο Hyperallergic, ο Κουνς επιβεβαίωσε ότι είχε παρευρεθεί στο δείπνο του Επστάιν, αλλά είπε ότι «δεν είχε σχέση» με τον Επστάιν πέρα από αυτό. Επιπλέον, ο Κουνς είπε ότι δεν θυμάται τον Επστάιν να έχει επισκεφτεί το στούντιό του.
- Αντρές Σεράνο, εικαστικός
Ο Αντρές Σεράνο, ο φωτογράφος που είναι περισσότερο γνωστός για το έργο του Piss Christ του 1987, έστειλε email στον Επστάιν, όπως έδειξε μια δημοσιοποίηση αρχείων από το 2025. «Ήμουν έτοιμος να ψηφίσω κατά του Τραμπ για όλους τους σωστούς λόγους, αλλά είμαι τόσο αηδιασμένος από την οργή για το "πιάστε τις από το μουνί" που μπορεί να του δώσω την ψήφο συμπάθειας», έγραψε ο Σεράνο στον Επστάιν πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2016. Ο Σεράνο πρόσθεσε: «Είμαι σίγουρος ότι και ο Μπιλ Κ είπε πράγματα». Σε αυτό το email, ο Επστάιν απάντησε: «καμία καλή επιλογή, πώς είσαι;». Ο Σεράνο, ο οποίος φωτογράφισε ένα πορτρέτο του Επστάιν πριν από τον θάνατό του από αυτοκτονία το 2019, δήλωσε πως είχε «ξεχάσει» ότι είχε στείλει email στον Επστάιν, «αλλά προφανώς το είπα».
- Λία Κλέμαν, έμπορος τέχνης
Σε μια εις βάθος ανάλυση των κοινωνικών κύκλων του Επστάιν, το περιοδικό New York ανέφερε την έμπορο τέχνης Λία Κλέμαν ανάμεσα στις προσωπικότητες μιας εκτενούς λίστας που περιλαμβανόταν σε ένα «μικρό μαύρο βιβλίο» που κρατούσε με επαφές καθώς και αρχεία που κατέγραφαν σχέσεις διαφόρων ειδών. Όπως σημειώνει το New York, η Κλέμαν, η οποία έχει πουλήσει έργα τέχνης και αντίκες από το Κέντρο Τέχνης και Αντίκας του Μανχάταν, περιέγραψε τις διαπραγματεύσεις τιμών με τον Επστάιν ως «κάτι σαν σκηνή από την ταινία Μαντ Μαξ: Απόδραση από το βασίλειο του κεραυνού». Και το 2019, είπε στο Bloomberg ότι ο Επστάιν, πελάτης της για 25 χρόνια, ήθελε συμφωνίες για έργα που ήλπιζε ότι θα έκαναν εντύπωση στους άλλους: «Όταν έρχεται, είναι ο Τζέφρι Επστάιν και δικαιούται έκπτωση. Του αρέσει να προκαλεί σοκ.»
φωτογραφίες:
- Ρόναλντ Λόντερ
photo: Michael Kappeler
(dpa-picture alliance) via Getty Images
- Ντέιβιντ Α. Ρος
photo: San Francisco Chronicle
via Getty Images
- Zακ Λανγκ
photo: Bertrand Rindoff Petroff
Getty Images
- Λίον Μπλακ
photo: Dimitrios Kambouris,
Getty Images for Museum of Modern Art
- Στιβ Τις
photo: Donato Sardella
Getty Images for LACMA
- Τζεφ Κουνς
photo: Dominik Bindl
Getty Image
- Αντρές Σεράνο
photo: Joel Saget
AFP via Getty Images
- Λία Κλέμαν
photo: Patrick McMullan
via Getty Images
επιμέλεια-κείμενο: Κάππα Λάμδα
© periopton
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας
η καθ' οιονδήποτε τρόπο χρήση/αναπαραγωγή/ιδιοποίηση
του παρόντος άρθρου (ολόκληρου ή αποσπασμάτων)
με στοιχεία από: ARTnews
%20via%20Getty%20Images.webp)
%20(%C2%A9%20Martin%20Parr%20%20Magnum%20Photos).webp)
