3' διάβασμα
Τι είναι οι «Στοχασμοί»; Είναι η ανθρώπινη ύπαρξη που αναδύεται από το αίνιγμα της κούνιας και κορυφώνεται στο αίνιγμα του φερέτρου· είναι ένα πνεύμα που βαδίζει από φως σε φως αφήνοντας πίσω του τη νεότητα, τον έρωτα, την ψευδαίσθηση, τον αγώνα, την απελπισία, και που σταματά, σαστισμένο, στην άκρη του απείρου.
Η συλλογή των «Στοχασμών» συγκεντρώνει κείμενα που έγραψε ο Ουγκώ σε περισσότερα από είκοσι χρόνια, ταξινομημένα σύμφωνα με μια μυθοπλαστική χρονολογία. Από την περίφημη 'Απάντηση σε μια κατηγορία', όπου ο ποιητής εμφανίζεται ως επαναστάτης της γλώσσας, μέχρι το «Τι λέει το στόμα της σκιάς» εμπνευσμένο από την εμπειρία του με τον πνευματισμό, και συμπεριλαμβανομένων των ποιημάτων για τον θάνατο της Λεοπολντίν, είναι οι μνήμες μιας ψυχής που σκιαγραφούνται.
Δημοσιευμένες το 1856 μεταξύ των έργων «οι Τιμωρίες» και «Ο Θρύλος των Αιώνων», οι «Στοχασμοί» σηματοδοτούν την κορύφωση του ποιητικού έργου του Βίκτωρος Ουγκώ.
.webp) |
| Σαρλ Ουγκώ, φωτογραφία του Βίκτωρος Ουγκώ, γύρω στο 1853, στο Τζέρσεϊ. |
Να στοχάζεσαι, δεν είναι «να κοιτάς προσεκτικά» και «να σκέφτεσαι ταυτόχρονα»; Οι «Στοχασμοί» του Βίκτωρος Ουγκώ, γραμμένοι κυρίως σε εξορία στο νησί Τζέρσεϊ, δεν θα προέρχονταν τόσο από τον επίγειο πατέρα όσο από τον ουράνιο: «Ο Θεός υπαγόρευε, εγώ έγραφα.» Ο θεός του Ουγκώ είναι μια φωνή της συνείδησης που εκφράζεται μέσω της ποίησης. Μυημένος στον πνευματισμό, ο Ουγκώ πραγματοποίησε πνευματιστικές συγκεντρώσεις στο Τζέρσεϊ για να καλέσει τους νεκρούς: τον Σαίξπηρ, τον Ιησού Χριστό ή την Λεοπολντίν. Κατά τη διάρκεια αυτών των συνεδριών με τον υπερφυσικό κόσμο, ο πρωτότοκος γιος του, ο Σαρλ, αποδεικνύεται ότι είναι ένας εξαιρετικός μέντιουμ. Ωστόσο, αυτός ο ίδιος ο Σαρλ, παθιασμένος με τη φωτογραφία, εγκατέστησε ένα σκοτεινό θάλαμο στο Marine Terrace, όπως θα έκανε αργότερα στην Οικία Ωτβίλ στο Γκέρνσεϊ (έναν σκοτεινό θάλαμο όπου η μικρή Ζαν κατέληγε με τίποτα άλλο παρά ψωμί και νερό).
 |
| Marine Terrace, 1855 |
Εσείς που τον ακολουθήσατε σε αυτή την ομίχλη που ξεχύνεται
Πάνω στον βράχο, στο κύμα και στον λευκό αφρό,
Η βαθιά καταιγίδα με τις άγνωστες ανάσες της,
Δεχτείτε, μέσα στη νύχτα πού ήρθατε,
Ω αγαπημένα πλάσματα! καρδιές αληθινές, κισσοί των ερειπίων του,
Την ευλογία όλων αυτών των σκοτεινών ερήμων!
«Σε εσάς που είστε εκεί», Marine-Terrace, Ιανουάριος 1855. (μτφρ. Κ. Λ.)
Όπως και ο γιος του, ο Ουγκώ θαύμαζε τις ηλιογραφίες, εκείνες τις εικόνες που δημιουργήθηκαν «σε συνεργασία με τον ήλιο» που εφηύρε ο Νικηφόρος Νιέπς το 1826 (ή 1827) με το έργο του «Θέα από το Παράθυρο στο Λε Γκρα». Τα ασαφή περιγράμματα, στα όρια του αντιληπτού, της πρώτης φωτογραφίας δεν απεικονίζουν «τους αγαπημένους επιζώντες αυτού που δεν υπάρχει πια»; Φυλάσσοντας ένα πορτοφόλιο που του έδωσε η ακούραστη Τζούλια Μάργκαρετ Κάμερον, η οποία έστελνε έντονα και ατμοσφαιρικά κοντινά πλάνα από το στούντιο/ορνιθώνα της στο Νησί Γουάιτ, ή ακόμα μια θυελλώδη θαλασσοταραχή, τοπίο σε κολλόδιο του Γκυστάβ Λε Γκρέι («Η θάλασσα είναι ο Κύριος»), ο Ουγκώ σίγουρα δεν φωτογραφίζει ο ίδιος, όπως ο Ζολά ή ο φίλος του Ναντάρ.
 |
| Κάρλτον Γουάτκινς, Ηλιακή Έκλειψη, 1880, εκτύπωση άλμπουμίνης © J.Paul Getty Museum, Λος Άντζελες. |
 |
| Λεονάρ Μισόν, Ήλιος και Ομίχλη, 1898, δοκίμιο πλατίνας, Δρέσδη |
.webp) |
| Γκυστάβ Λε Γκρέι, Το Κύμα, 1856-1860. (Μουσείο Παρισιού) |
Όμως επιβλέπει τις φωτογραφίσεις και σκέφτεται μάλιστα να εικονογραφήσει ένα βιβλίο για το αρχιπέλαγος της Μάγχης με φωτογραφίες. Αν και το εγχείρημα απέτυχε, ο Σαρλ Ουγκώ απαθανάτισε τον ποιητή με τα μαλλιά του να ανεμίζουν, καθισμένο πάνω στον βράχο των Εξορισμένων («Βρίσκομαι πάνω σε ένα βράχο που περιβάλλεται από το σκοτεινό νερό») ή ακόμα και τον γλυκό φίλο Ωγκύστ Βακερί, που διαβάζει με τον τρόπο ενός «ευτυχισμένου ανθρώπου απασχολημένου με το αιώνιο πεπρωμένο».
Αυτός με τη σειρά του φωτογραφίζει την Αντέλ, τη δεύτερη, απαξιωμένη κόρη, που σκαρφίζεται μελωδίες για την ποιητική συλλογή «Τιμωρίες» και σύντομα για τους «Αθλίους», πριν βυθιστεί στη τρέλα, με τα μάτια της χαμηλωμένα, σαν «ένας λευκός άγγελος που περνούσε πάνω από το κεφάλι μου και σιωπούσε τη πλατειά, βουερή θάλασσα».
.webp) |
| Ο Βίκτωρ Ουγκώ στον Βράχο των Εξόριστων το 1853, φωτογραφημένος από τον Σαρλ Ουγκώ, στο Γκέρνσεϊ. (Charles Hugo - Maison Victor Hugo) |
Η ιδέα να συνδυαστούν οι φασματικές φωτογραφίες του 19ου αιώνα, οι πρώτες αντιλήψεις πέρα από το ορατό, με μια ποιητική συλλογή του Ουγκώ αφιερωμένη στη Λεοπολντίν, την νεκρή κόρη που «έμεινε στη Γαλλία», που επικεντρώνεται στο 'Μερικοί στίχοι για την κόρη μου' (Pauca meae) και που «πρέπει να διαβάζεται όπως θα διαβάζαμε το βιβλίο ενός νεκρού», εμφανίζεται ως λαμπρή, σωστή και βαθιά. Ειδικά καθώς η λαμπρότητα συνδυάζεται με την ανακάλυψη. Μας γοητεύει «το παρθενικό μέτωπο με τα παιδικά χέρια» στο έργο «Κόρη που προσεύχεται» της Γκέρτρουντ Κάιζεμπιερ, μιας εξέχουσας Αμερικανίδας ζωγράφου που στράφηκε στην πικτοριαλιστική φωτογραφία στην ηλικία των 37 ετών.
 |
| Γκέρτρουντ Κέζεμπιερ, σιλουέτα γυναίκας, π. 1899 © Μουσείο J. Paul Getty |
,%20impression%20pigmentaire,%2037x23,%20Los%20Angeles%20County%20museum%20of%20art.webp) |
| Χάινριχ Κυν, περίπατος (λευκή εκδρομή), φωτογκραβούρα Μουσείο Τέχνης του Λος Άντζελες |
.webp) |
| Ναντάρ, 'η Μαρί Λωράν, από πίσω', π. 1856. (Nadar - BNF) |
Ή ακόμα από αυτές τις ορατές αύρες ενός χεριού που ακουμπά πάνω σε μια φωτογραφική πλάκα, έργο του μυστηριώδη γιατρού Αντριέν Μαγιέφσκι, συγγραφέα του «Θεραπευτικού Μεσσιανισμού» (Mediumnite guerissante), που συνάδουν με τη χειρονομία του Βίκτωρα Ουγκώ «να απλώνει κανείς τα χέρια του για τον άνθρωπο και να τα ενώνει για τον Θεό». Ανάμεσα στα βήματα στο χιόνι σε στιλ Ντεμπυσί του Ρομπέρ Ντεμασί και μια μεταφυσική έκλειψη ηλίου που καταγράφηκε το 1880 από τον Κάρλετον Γουάτκινς, ίσως σταματήσουμε σε μια φωτογραφία αλμπουμίνης με υπογραφή Λιούις Κάρολ του Τιμ, όνομα κούκλας της οικογένειας Ντότζσον περιβαλλόμενη από μια σκοτεινή ατμόσφαιρα βουντού: «Ο πόνος είναι ένας καρπός: ο Θεός δεν τον αφήνει να μεγαλώσει σε κλαδί που είναι ακόμα πολύ αδύναμο για να τον κρατήσει.»
«Οι Στοχασμοί» του Βίκτωρος Ουγκώ, εικονογραφημένοι
με φωτογραφίες από τα πρώτα χρόνια της φωτογραφίας (1826-1910)
Εκδόσεις Diane de Selliers, 400 σελίδες, 230 ευρώ
επιμέλεια-κείμενο: Κάππα Λάμδα
© periopton
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας
η καθ' οιονδήποτε τρόπο χρήση/αναπαραγωγή/ιδιοποίηση
του παρόντος άρθρου (ολόκληρου ή αποσπασμάτων)
.webp)
