3' διάβασμα
Ένα ορφανό σχέδιο με κιμωλία, που εντοπίστηκε σε ιδιωτική συλλογή στην Ιταλία, ταυτοποιήθηκε ως χαμένο έργο του Εντουάρ Μανέ
Το σκίτσο ενός νεαρού κοριτσιού, φιλοτεχνημένο με κόκκινη κιμωλία (σανγκίνα) που χαρακτήριζε τις εκ του φυσικού σπουδές του Μανέ τη δεκαετία του 1860, κρυβόταν επί δεκαετίες σε ιδιωτική συλλογή. Οι ειδικοί το συνδέουν με δύο από τα πιο εμβληματικά αριστουργήματα του Γάλλου ζωγράφου, αλλά το μυστήριο γύρω από την ταυτότητα του μοντέλου παραμένει.
![]() |
Εντουάρ Μανέ
|
Ως ένας από τους κορυφαίους ζωγράφους της καθημερινής ζωής του 19ου αιώνα —αποτυπώνοντας σκηνές απλών ανθρώπων σε καφέ, σιδηροδρομικούς σταθμούς, μπαρ και αλλού— ο διάσημος Γάλλος μοντερνιστής Εντουάρ Μανέ αψήφησε την καλλιτεχνική παράδοση και άντλησε έμπνευση από τους χωμάτινους,τραχείς δρόμους των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων.
Ένας από τους μεγαλύτερους σε διαστάσεις πίνακές του, ‘Ο Γέρος Μουσικός’ (1862), ενσαρκώνει αυτήν ακριβώς τη φιλοσοφία σε μια κλίμακα που συνήθως προοριζόταν για επιφανείς προσωπικότητες ή ιστορικά πρόσωπα. Ο καμβάς, πλάτους σχεδόν δυόμισι μέτρων, απεικονίζει έναν ηλικιωμένο βιολιστή περιτριγυρισμένο από ένα ετερόκλητο πλήθος —ένα ξυπόλυτο κορίτσι που κρατά στην αγκαλιά του ένα βρέφος, δύο νεαρά αγόρια, έναν ρακοσυλλέκτη με ημίψηλο καπέλο και έναν ηλικιωμένο άνδρα με τουρμπάνι. Όλοι τους έρχονται στο προσκήνιο, σε μια προσπάθεια του καλλιτέχνη να αναδείξει την ανθρώπινη υπόσταση των περιθωριοποιημένων.
«Δεν είμαστε συνηθισμένοι να βλέπουμε τόσο απλές και άμεσες μεταφορές της πραγματικότητας», είχε σχολιάσει ο Γάλλος μυθιστοριογράφος Εμίλ Ζολά για τους πίνακες του Μανέ το 1867, σύμφωνα με μετάφραση της Βασιλικής Ακαδημίας Τεχνών. «Επιπλέον, όπως έχω ξαναπεί, υπάρχει μια απροσδόκητα κομψή αδεξιότητα... είναι πραγματικά μια γοητευτική εμπειρία να ατενίζεις αυτόν τον φωτεινό και σοβαρό πίνακα που ερμηνεύει τη φύση με μια τρυφερή ωμότητα.»
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι ‘Ο Γέρος Μουσικός’, ο οποίος εκτίθεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσινγκτον, εμπνεύστηκε από τους ανθρώπους που συναντούσε ο Μανέ έξω από το ατελιέ του στο Παρίσι. Τη δεκαετία του 1860, η συγκεκριμένη γειτονιά ισοπεδώθηκε κατόπιν εντολής του αυτοκράτορα Ναπολέοντα Γ΄, προκειμένου να διανοιχθούν οι νέες μεγάλες λεωφόροι.
![]() |
| Ο Μανέ αποτύπωσε ζωγραφικά την περιθωριοποίηση των απλών ανθρώπων όπως το έργο του 1878 «Οι οδοποιοί στην οδό Mosnier». Public domain |
Σήμερα, το σχέδιο που επανήλθε στην επικαιρότητα ρίχνει πιθανώς νέο φως στην ιστορία της δημιουργίας του πίνακα.
Όπως αποκάλυψε πρώτη η Ντάλια Αλμπέρζ στην εφημερίδα Guardian, το μικρό σκίτσο με κόκκινη κιμωλία, το οποίο βρισκόταν επί μακρόν σε ιδιωτική συλλογή έργων τέχνης στη βόρεια Ιταλία, αποδόθηκε πρόσφατα στον Μανέ. Το σχέδιο, που εντόπισε προσφάτως ο ιστορικός τέχνης Φραντσέσκο Μπακανέλι, θεωρείται προπαρασκευαστική σπουδή για τον ‘Γέρο Μουσικό’. Απεικονίζει ένα νεαρό κορίτσι γονατιστό, το οποίο θυμίζει τόσο το κορίτσι του συγκεκριμένου πίνακα όσο και μια γυναικεία φιγούρα, σκυμμένη σε παρόμοια στάση, σε ένα άλλο εμβληματικό έργο του Μανέ, το ‘Πρόγευμα στη χλόη’ (1863).
![]() |
| Η στάση του κοριτσιού στο προσχέδιο με κόκκινη κιμωλία έχει επίσης συγκριθεί με εκείνη της γυναίκας στο βάθος του πίνακα του Μανέ «Πρόγευμα στη χλόη» (1863). Μουσείο Ορσέ, Παρίσι |
«Η πρώτη μου αντίδραση ήταν: “Θεέ μου, αυτό είναι συναρπαστικό”», δηλώνει στην εφημερίδα Guardian η Έμιλι Μπίνι, επιμελήτρια μουσείου και κορυφαία ειδικός στο έργο του Μανέ, η οποία έλαβε φωτογραφίες του σχεδίου από τον Μπακανέλι. «Πολλοί μου στέλνουν κατά καιρούς έργα που εικάζουν ότι ανήκουν στον Μανέ, αλλά αυτό είναι το μοναδικό μέχρι σήμερα που μου έδωσε μια ακαριαία αίσθηση αναγνώρισης. Δεν είμαι σίγουρη πότε ανακαλύφθηκε τελευταία φορά ένα αδημοσίευτο σχέδιο του Μανέ, αλλά σίγουρα έχουν περάσει πάρα πολλά χρόνια.»
Το σχέδιο με κιμωλία παρουσιάζει ομοιότητες με άλλα έργα που αποδίδονται στον Μανέ, ενώ οι ιστορικοί έχουν διακρίνει ορισμένα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τεχνοτροπίας του. Όπως εξηγεί η Μπίνι στο βρετανικό μέσο, ξεχωρίζουν «οι απότομες εναλλαγές φωτός και σκιάς, καθώς και τα ιδιόμορφα, παχουλά δάχτυλα που λεπταίνουν στην άκρη — μικρά μορφολογικά στερεότυπα που είναι άκρως χαρακτηριστικά του Μανέ». Επιπλέον, η εξέταση του σκίτσου, διαστάσεων περίπου 20 επί 18 εκατοστών, κάτω από υπεριώδη ακτινοβολία αποκάλυψε ίχνη από τη σφραγίδα του ατελιέ του καλλιτέχνη στη δεξιά γωνία.
![]() |
| Λεπτομέρεια του σχεδίου, όπου διακρίνεται μια αχνή και ξεθωριασμένη σφραγίδα του εργαστηρίου του Μανέ στο τετράγωνο κάτω και δεξιά από το πόδι του παιδιού. |
![]() |
| Μεγέθυνση της σφραγίδας του στούντιο, φωτογραφημένη υπό υπεριώδες φως. |
Ωστόσο, το σχέδιο εγείρει και νέα ερωτήματα, ιδίως για τους ειδικούς που εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί ως προς τη σύνδεσή του με γνωστά έργα. Το στοιχείο-κλειδί είναι το πλαίσιο που σχεδίασε ο Μανέ γύρω από το παιδί —ένα παράδειγμα «τετραγωνισμού»—, το οποίο συνήθως υποδηλώνει ότι ο καλλιτέχνης ήταν ικανοποιημένος με το έργο και σκόπευε να το μεταφέρει στον καμβά.. Παρ' όλα αυτά, το πορτρέτο του σκυμμένου κοριτσιού δεν απαντάται σε κανέναν γνωστό πίνακα του Μανέ.
«Το σκίτσο ενδέχεται να προοριζόταν για την ‘Εύρεση του Μωυσή’, έναν μεγάλο, ημιτελή πίνακα πάνω στον οποίο εργάστηκε ο Μανέ στα τέλη της δεκαετίας του 1850 και ο οποίος τελικά κόπηκε και μετατράπηκε στην ‘Ξαφνιασμένη Νύμφη’ (1861)», γράφει ο Ρίτσαρντ Γουίντινγκτον στην ιστοσελίδα τέχνης Artnet.
Όσο για την ταυτότητα του παιδιού, η Μπίνι και ο Μπακανέλι εικάζουν ότι —παρόλο που το σκίτσο φαίνεται να απεικονίζει κορίτσι— ο Μανέ ενδέχεται να εμπνεύστηκε από ένα νεαρό αγόρι ονόματι Αλεξάντρ, το οποίο καθάριζε τα πινέλα και φρόντιζε το παρισινό του ατελιέ, την εποχή που η γειτονιά γύρω του άλλαζε εκ βάθρων για να γεννηθεί το σύγχρονο Παρίσι. ✍ Κ. Λ.
επιμέλεια-κείμενο: Κάππα Λάμδα
© periopton
Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας
η καθ' οιονδήποτε τρόπο χρήση/αναπαραγωγή/ιδιοποίηση
του παρόντος άρθρου (ολόκληρου ή αποσπασμάτων)






























..webp)




