η μυστηριώδης εξαφάνιση του εφευρέτη του κινηματογράφου

4.30' διάβασμα

Στις 16 Σεπτεμβρίου 1890, ένας άνδρας επιβιβάστηκε σε ένα τρένο στο Ντιζόν της Γαλλίας με προορισμό το Παρίσι. Δεν έφτασε ποτέ. Εξαφανίστηκε μυστηριωδώς. Αυτός ο άνδρας ήταν ο Λουί Αιμέ Ωγκυστέν Λε Πρενς — ο άνθρωπος που, κατά πάσα πιθανότητα, εφηύρε τον κινηματογράφο, και του οποίου η μυστηριώδης εξαφάνιση παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αναπάντητα αινίγματα και μια από τις πιο συναρπαστικές, σκοτεινές και άλυτες ιστορίες στην ιστορία της τεχνολογίας και της τέχνης.

Λουί Αιμέ Ωγκυστέν Λε Πρενς

Για δεκαετίες, τα ιστορικά βιβλία δίδασκαν ότι ο κινηματογράφος εφευρέθηκε είτε από τον Τόμας Έντισον στην Αμερική είτε από τους αδελφούς Λιμιέρ στη Γαλλία. Όμως, η αλήθεια είναι διαφορετική.
Τον Οκτώβριο του 1888, στο Λιντς της Αγγλίας, ο Γάλλος εφευρέτης Λουί Λε Πρενς χρησιμοποίησε μια «πρωτόγονη» κάμερα με χάρτινο φιλμ(*) για να τραβήξει τα μέλη της οικογένειάς του να περπατούν σε έναν κήπο. Το περίφημο κλιπ «Σκηνή στον Κήπο του Ράουντχεϊ» διαρκεί μόλις δύο δευτερόλεπτα, αλλά είναι ιστορικά η πρώτη κινηματογραφική ταινία στον κόσμο. Λίγους μήνες αργότερα κατέγραψε κι άλλες σκηνές — οδική κίνηση σε γέφυρα του Λιντς, άτομα να περπατούν, κ.ά. Η μηχανή του λειτουργούσε. Ο κινηματογράφος είχε γεννηθεί. Τελικά είχε καταφέρει αυτό που οι άλλοι προσπαθούσαν ακόμη να λύσουν. Είχε στα χέρια του το κλειδί της εισόδου στον κόσμο του ονείρου.

 

 

το κλιπ
'Σκηνή στον Κήπο του Ράουντχεϊ' (1888)

 

 

καρέ από το φιλμ

οδική κίνηση σε γέφυρα του Λιντς, 1888

 

Ο Λε Πρενς γεννήθηκε το 1841 στο Μετς της Γαλλίας. Σπούδασε χημεία και καλές τέχνες, και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Λιντς της Αγγλίας, όπου παντρεύτηκε τη Βρετανίδα Ελίζαμπεθ Γουίτλι. Ήταν εκεί που άρχισε να πειραματίζεται με τη φωτογραφία σε κίνηση — μια ιδέα που τότε φαινόταν επιστημονική φαντασία. Το 1890, μετά από πολλές προσπάθειες (έπρεπε να επιλύσει αρκετές δυσλειτουργίες - τα χαμηλά επίπεδα φωτός μέσα στον προβολέα ήταν ένα επίμονο πρόβλημα), ο Λε Πρενς, σύμφωνα αναφορές τόσο από τη σύζυγό του Λίζι όσο και από τον βοηθό του Φρεντ Μέισον, φαίνεται πως κατάφερε να κάνει την πρωτότυπη κάμερα και το σύστημα προβολής του εμπορικά βιώσιμα και ήταν έτοιμος να παρουσιάσει την εφεύρεσή του στο ευρύ κοινό. Σχεδίαζε μάλιστα να ταξιδέψει στις ΗΠΑ για μια σειρά δημόσιων επιδείξεων που θα τον καθιέρωναν ως τον αδιαμφισβήτητο πατέρα του κινηματογράφου και να κατοχυρώσει επίσημα τις ευρεσιτεχνίες του προλαβαίνοντας τον μεγάλο του ανταγωνιστή, τον Τόμας Έντισον, τέσσερα χρόνια πριν αυτός παρουσιάσει το κινητοσκόπιό του.

η κάμερα με έναν φακό του Λε Πρενς, 1888 
© Science Museum Group

κάμερα του Λε Πρενς με 16 φακούς (εσωτερικό), 1886 
© Science Museum Group

Κινητοσκόπιο όπου φαίνεται και η διάταξη των φιλμ

Τον Σεπτέμβριο του 1890, ο Λε Πρενς βρισκόταν στη Γαλλία, στην πόλη Ντιζόν, για να διευθετήσει οικογενειακά ζητήματα με τον αδελφό του Αλμπέρ. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1890, αποχαιρέτησε τον αδελφό του στον σταθμό της Ντιζόν και επιβιβάστηκε στο τρένο της επιστροφής για το Παρίσι, όπου τον περίμεναν οι φίλοι του για να ταξιδέψουν όλοι μαζί πίσω στην Αγγλία, και από εκεί στη Νέα Υόρκη. Είχε μαζί του διπλώματα ευρεσιτεχνίας, πρωτότυπα και όνειρα για να φέρει την επανάσταση στον χώρο της ψυχαγωγίας για πάντα.
Ο Αλμπέρ τον είδε να μπαίνει στο τρένο. Όταν όμως το τρένο έφτασε στον σταθμό Γκαρ ντε Λιόν στο Παρίσι, ο Λε Πρενς δεν αποβιβάστηκε ποτέ. Οι έρευνες που ακολούθησαν από τη γαλλική αστυνομία και τη Σκότλαντ Γιαρντ ήταν άκαρπες. Η καμπίνα του βρέθηκε κλειδωμένη από μέσα, τα παράθυρα ήταν ερμητικά κλειστά, δεν υπήρχαν ίχνη πάλης και, το πιο παράξενο, ούτε το σώμα του ούτε οι αποσκευές του βρέθηκαν ποτέ. Ο Λουί Λε Πρενς κυριολεκτικά εξαερώθηκε. Η ιστορία του Λουί Λε Πρενς έχει όλα τα στοιχεία ενός κλασικού θρίλερ: μια επαναστατική εφεύρεση, τεράστια οικονομικά συμφέροντα, διάσημους αντιπάλους, μια μυστηριώδη εξαφάνιση κατά τη διάρκεια ενός σιδηροδρομικού ταξιδιού και θεωρίες συνωμοσίας που επιβιώνουν μέχρι σήμερα.
Στριφνός γρίφος που μόνον η οξύνοια ενός Ερκίλ Πουαρό θα μπορούσε να λύσει. Επειδή όμως τέτοια περσόνα είναι καθαρά αποκύημα φαντασίας, το τι συνέβη στον Λε Πρενς παραμένει μέχρι σήμερα μυστήριο.

Ωστόσο, η σύζυγός του Λίζι υποστήριζε ότι γνώριζε την αλήθεια, δείχνοντας ταυτόχρονα προς τον κύριο ανταγωνιστή του. Τον Μάιο του 1891, οκτώ μήνες αφότου ο Λε Πρενς εθεάθη για τελευταία φορά ζωντανός, η New York Sun δημοσίευσε την ιστορία του τελευταίου θαύματος του Έντισον: του Κινητογράφου, μιας κινηματογραφικής κάμερας λήψης, το δε καταγεγραμμένο υλικό μπορούσε κάποιος να δει μέσα από το προσοφθάλμιο αντίστοιχο με αυτό του Κινητοσκοπίου. Αυτό που έκανε την ανακοίνωση του Έντισον ακόμη πιο ύποπτη ήταν ότι στα τέλη του 1890, λίγες εβδομάδες μετά την εξαφάνιση του Λε Πρενς, ο Έντισον είχε καταθέσει μια «προειδοποίηση» ή προκαταρκτική αίτηση ευρεσιτεχνίας, για μια κινηματογραφική κάμερα εντυπωσιακά παρόμοια με το σχέδιο του Λε Πρενς, ενώ οι μηχανές σε προηγούμενες αρχικές αιτήσεις του Έντισον δεν ήταν σε καμία περίπτωση παρεμφερείς.
Ο Έντισον δεν ήταν απλώς ένας ανταγωνιστής — ήταν ένας αδίστακτος παίκτης στο παιχνίδι της βιομηχανικής κυριαρχίας. Εκείνη την εποχή βρισκόταν σε έναν σκληρό «πόλεμο πατεντών» με δεκάδες εφευρέτες, χρησιμοποιώντας κάθε νομικό και μη μέσο για να επικρατήσει. Η εξαφάνιση του Λε Πρενς τον ωφέλησε άμεσα και αντικειμενικά: χωρίς τον Γάλλο εφευρέτη να διεκδικεί προτεραιότητα, ο δρόμος για την κυριαρχία στη βιομηχανία της κινηματογραφικής εικόνας ήταν ανοιχτός.

Τόμας Έντισον

Ο γιος του Λε Πρενς, ο Αδόλφος, προσπάθησε να υπερασπιστεί τη μνήμη του πατέρα του καταθέτοντας εναντίον του Έντισον σε δικαστικές διαμάχες πατεντών. Το 1902, ο Αδόλφος βρέθηκε νεκρός από σφαίρα στο Λονγκ Άιλαντ — επίσημη αιτιολογία η αυτοκτονία, αλλά κάτω υπό ύποπτες συνθήκες που δεν διευκρινίστηκαν επαρκώς ποτέ. Δύο θάνατοι, πατέρας και γιος, και στα δύο ο κύριος ωφελούμενος ήταν ο Έντισον. Πρέπει, ωστόσο, να είμαστε ακριβείς με τα ιστορικά γεγονότα: Ποτέ δεν βρέθηκε καμία απολύτως απόδειξη που να συνδέει άμεσα τον Έντισον με την εξαφάνιση του Λουί ή τον θάνατο του Αδόλφου. Είναι μια λογικοφανής, αλλά ανεπιβεβαίωτη θεωρία συνωμοσίας. 
Η ιστορία δεν έχει αποδείξεις — αλλά έχει πολλά σκοτεινά σημεία.
Πέντε χρόνια αργότερα, το 1895, οι αδελφοί Λυμιέρ παρουσίασαν στο Παρίσι τον κινηματογράφο τους αποκομίζοντας τη δόξα. Λίγο πριν, ο Τόμας Έντισον στις ΗΠΑ είχε αρχίσει να διεκδικεί σθεναρά την πατέντα της κινούμενης εικόνας. Ο Λε Πρενς δεν ήταν πια εκεί για να αντιτάξει κάποιο στοιχείο.

απόδειξη ευρεσιτεχνίας με την υπογραφή του Λε Πρενς ως εφευρέτη

Σχέδιο κινηματογραφικής μηχανής με σημειώσεις, από τον Λουί Λε Πρενς. 
βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου του Λιντς, Αγγλία

τα χέρια του Λουί Λυμιέρ, 1936
© LIMOT-Bridgeman Images

Το τραγικό — ή μάλλον το βαθιά άδικο — στην υπόθεση Λε Πρενς είναι ότι η ιστορία δεν τον περίμενε. Ενώ αυτός εξαφανιζόταν, άλλοι τιμούνταν. Ο Έντισον, οι Λυμιέρ, αργότερα ο Μελιές — τα ονόματα αυτά χαράχτηκαν στα βιβλία. Το όνομα Λε Πρενς έμεινε στη σκιά για δεκαετίες, γνωστό μόνο σε ιστορικούς της τεχνολογίας και ερευνητές.
Μόνο τα τελευταία χρόνια η ιστορία άρχισε να τον αποκαθιστά. Το Μουσείο Επιστήμης του Λονδίνου και το Μουσείο Μέσων Επικοινωνίας στο Μπράντφορντ φυλάσσουν τις πρωτότυπες ταινίες του. Το 1888 είναι πια επίσημα αναγνωρισμένο ως η χρονιά γέννησης του κινηματογράφου — επτά χρόνια πριν τους Λυμιέρ.
Το μυστήριο της εξαφάνισής του, ωστόσο, παραμένει άλυτο. Δολοφονία εμπνευσμένη από εμπορικούς ανταγωνιστές; Εκούσια απόδραση από χρέη ή από μια ζωή που δεν μπορούσε να ζήσει ελεύθερα; Τυχαίο ατύχημα που δεν άφησε ίχνη; Κανείς δεν ξέρει.
Αυτό που ξέρουμε είναι ότι ένας άνδρας ανέβηκε σε ένα τρένο έχοντας μαζί του την εφεύρεση που θα άλλαζε τον κόσμο, και εξαφανίστηκε πριν προλάβει να πει στον κόσμο τι είχε δημιουργήσει. Η ιστορία δεν είναι πάντα δίκαιη. Και μερικές φορές, οι επιβάτες δεν φτάνουν ποτέ στον προορισμό τους. (Κ. Λ.)

(*) Στη δεκαετία του 1880, πριν το ανθεκτικό σελουλόιντ γίνει το πρότυπο, οι εφευρέτες χρησιμοποιούσαν φωτοευαίσθητο χαρτί ως φιλμ στα πρώτα βήματα του κινηματογράφου. Ο Λουί Λε Πρενς χρησιμοποίησε, όπως είναι γνωστό, και αυτός εύθραυστα αρνητικά από χαρτί.
 

 

επιμέλεια-κείμενο: Κάππα Λάμδα
© periopton

Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας
η καθ' οιονδήποτε τρόπο χρήση/αναπαραγωγή/ιδιοποίηση
του παρόντος άρθρου (ολόκληρου ή αποσπασμάτων)